آموزش جامع sys.query_store_runtime_stats در SQL Server؛ از ساختار تا تحلیل عملی

sys.query_store_runtime_stats چیست و چه اطلاعاتی می‌دهد؟

تعداد اجرا، زمان، CPU، خواندن‌های منطقی و فیزیکی، حافظه، تعداد ردیف و شاخص‌های حداقل، حداکثر و میانگین را در هر بازه نگهداری می‌کند. در عمل، این نما بخشی از زنجیره‌ای است که از متن Query شروع می‌شود، به هویت منطقی و طرح اجرایی می‌رسد و در نهایت آمار اجرا، انتظارها یا تنظیمات مدیریتی را قابل مشاهده می‌کند.

کاربرد محوری این مقاله، رتبه‌بندی پرس‌وجوها بر اساس مصرف CPU، مدت اجرا یا IO در ساعت‌های پرترافیک. است. نتیجه مطلوب فقط نمایش چند ردیف نیست؛ هدف این است که مدیر پایگاه داده بتواند از داده کاتالوگی به یک فرضیه قابل آزمون و سپس یک اقدام کم‌ریسک برسد.

ساختار، ستون‌های کلیدی و ارتباط‌ها

ستون‌های مهم این نما عبارت‌اند از runtime_stats_id، plan_id، runtime_stats_interval_id، execution_type_desc، count_executions، avg_duration، avg_cpu_time، avg_logical_io_reads، avg_rowcount. همه ستون‌ها در هر سناریو لازم نیستند؛ انتخاب باید بر اساس سؤال تحلیلی انجام شود.

• runtime_stats_id: یکی از ستون‌های کلیدی برای شناسایی، فیلتر، اتصال یا تفسیر خروجی.
• plan_id: یکی از ستون‌های کلیدی برای شناسایی، فیلتر، اتصال یا تفسیر خروجی.
• runtime_stats_interval_id: یکی از ستون‌های کلیدی برای شناسایی، فیلتر، اتصال یا تفسیر خروجی.
• execution_type_desc: یکی از ستون‌های کلیدی برای شناسایی، فیلتر، اتصال یا تفسیر خروجی.
• count_executions: یکی از ستون‌های کلیدی برای شناسایی، فیلتر، اتصال یا تفسیر خروجی.
• avg_duration: یکی از ستون‌های کلیدی برای شناسایی، فیلتر، اتصال یا تفسیر خروجی.

رابطه اصلی با سایر نماها چنین است: از plan_id به plan و از runtime_stats_interval_id به بازه‌های زمانی متصل می‌شود. این رابطه باید با کلیدهای رسمی برقرار شود تا ضرب ردیف، شمارش تکراری یا نسبت‌دادن اشتباه آمار رخ ندهد.

تصویر نخست، جایگاه sys.query_store_runtime_stats، ستون‌های محوری و مسیر ارتباط آن با تحلیل Query Store را نشان می‌دهد.

نحو پایه و پیش‌نیازهای دسترسی

این موضوع یک Catalog View است و مانند جدول با SELECT خوانده می‌شود. نام قابل استفاده در Queryهای این مقاله «sys.query_store_runtime_stats» است.

SELECT TOP (20)
    runtime_stats_id,
    plan_id
FROM sys.query_store_runtime_stats
ORDER BY runtime_stats_id DESC;

برای مشاهده داده‌های Query Store معمولاً مجوزهای مشاهده وضعیت یا عملکرد پایگاه داده لازم است. سطح مجوز دقیق به نسخه SQL Server وابسته است؛ بنابراین اسکریپت تولیدی بهتر است با حساب کم‌اختیار آزمایش و سپس حداقل مجوز لازم مستند شود.

ده مثال عملی و مستقل

SELECT TOP (10) *
FROM sys.query_store_runtime_stats
ORDER BY 1 DESC;

SELECT TOP (20)
    runtime_stats_id,
    plan_id
FROM sys.query_store_runtime_stats
ORDER BY runtime_stats_id DESC;

DECLARE @TargetId bigint = 1;

SELECT *
FROM sys.query_store_runtime_stats
WHERE runtime_stats_id = @TargetId;

تصویر دوم، جریان انتخاب داده، فیلتر، اتصال و تبدیل خروجی sys.query_store_runtime_stats به گزارش فنی را نمایش می‌دهد.

SELECT TOP (25)
    rs.plan_id,
    i.start_time,
    i.end_time,
    rs.count_executions,
    rs.avg_duration
FROM sys.query_store_runtime_stats AS rs
INNER JOIN sys.query_store_runtime_stats_interval AS i
    ON i.runtime_stats_interval_id = rs.runtime_stats_interval_id
ORDER BY i.start_time DESC, rs.avg_duration DESC;

SELECT TOP (20)
    runtime_stats_id,
    COALESCE(CONVERT(nvarchar(4000), plan_id), N'بدون مقدار') AS safe_value
FROM sys.query_store_runtime_stats
ORDER BY runtime_stats_id DESC;

IF OBJECT_ID(N'sys.query_store_runtime_stats', N'V') IS NULL
BEGIN
    SELECT N'این نما در نسخه یا پیکربندی فعلی در دسترس نیست.' AS message;
END
ELSE
BEGIN
    SELECT TOP (5) *
    FROM sys.query_store_runtime_stats;
END;

SELECT TOP (30)
    plan_id,
    SUM(count_executions) AS executions,
    CAST(SUM(avg_duration * count_executions) /
         NULLIF(SUM(count_executions), 0) AS bigint) AS weighted_avg_duration_us
FROM sys.query_store_runtime_stats
GROUP BY plan_id
ORDER BY weighted_avg_duration_us DESC;

تصویر سوم، تفاوت خواندن گسترده با روش فیلترشده و قابل اتکا برای sys.query_store_runtime_stats را مقایسه می‌کند.

-- روش نامناسب برای اجرای پرتکرار
SELECT *
FROM sys.query_store_runtime_stats;

-- نسخه کنترل‌شده
SELECT TOP (100)
    runtime_stats_id,
    plan_id
FROM sys.query_store_runtime_stats
WHERE runtime_stats_id IS NOT NULL
ORDER BY runtime_stats_id DESC;

DECLARE @RowLimit int = 50;

SELECT TOP (@RowLimit)
    runtime_stats_id,
    plan_id
FROM sys.query_store_runtime_stats
WHERE runtime_stats_id IS NOT NULL
ORDER BY runtime_stats_id DESC
OPTION (RECOMPILE);

DECLARE @AvailableRows bigint;

SELECT @AvailableRows = COUNT_BIG(*)
FROM sys.query_store_runtime_stats;

SELECT
    @AvailableRows AS available_rows,
    CASE
        WHEN @AvailableRows = 0 THEN N'داده‌ای ثبت نشده است'
        ELSE N'داده برای تحلیل موجود است'
    END AS status_message;

خطاهای رایج

• فرض اینکه هر ردیف sys.query_store_runtime_stats به‌تنهایی تصویر کامل عملکرد را نشان می‌دهد؛ در حالی که Join با لایه‌های مرتبط لازم است.
• واحد duration و CPU میکروثانیه است و جمع‌کردن میانگین‌ها بدون وزن‌دهی با count_executions نتیجه اشتباه می‌دهد.
• جمع‌کردن میانگین‌ها بدون توجه به وزن تعداد اجرا یا بازه زمانی.
• اجرای Query بدون فیلتر روی پایگاه داده پرترافیک و انتقال خروجی حجیم به ابزار گزارش‌گیری.
• نادیده‌گرفتن تفاوت نسخه‌ها و استفاده از ستون یا نمایی که در مقصد وجود ندارد.

ملاحظات کارایی و بهترین روش‌ها

برای میانگین تجمیعی از SUM(avg_metric * count_executions) / SUM(count_executions) استفاده کنید.

1. سؤال تحلیلی را قبل از نوشتن Query مشخص کنید؛ گزارش بدون سؤال فقط حجم داده تولید می‌کند.
2. ابتدا شناسه‌ها و بازه‌های لازم را محدود کنید و ستون‌های سنگین را در مرحله آخر بخوانید.
3. برای روندهای تاریخی، Snapshot کنترل‌شده با زمان نمونه‌برداری بسازید و از کپی کامل داده خام بپرهیزید.
4. Query تحلیلی را روی محیط مشابه تولید آزمایش کنید و هزینه IO، CPU و زمان را ثبت کنید.
5. هر Hint، Plan Forcing یا تغییر تنظیمات را با خط مبنا، مسئول تغییر و برنامه بازگشت مستند کنید.

کاربرد در یک پروژه واقعی

فرض کنید سامانه فروش در ساعات اوج کند می‌شود. تیم پشتیبانی ابتدا query_id یا plan_idهای پرهزینه را پیدا می‌کند، سپس از sys.query_store_runtime_stats برای رتبه‌بندی پرس‌وجوها بر اساس مصرف CPU، مدت اجرا یا IO در ساعت‌های پرترافیک. استفاده می‌کند. خروجی با متن Query، Plan، آمار Runtime و Waitها تطبیق داده می‌شود تا مشخص شود مشکل از تغییر طرح، افزایش حجم، قفل، IO، حافظه یا تنظیم مدیریتی است.

در مرحله بعد یک گزارش دوره‌ای ساخته می‌شود که فقط انحراف‌های معنادار را نگهداری می‌کند. این رویکرد از انباشته‌شدن داده بی‌مصرف جلوگیری می‌کند و زمان واکنش تیم را کاهش می‌دهد. معیار موفقیت نیز باید قابل اندازه‌گیری باشد؛ برای نمونه کاهش صدک ۹۵ مدت اجرا، افت CPU یا حذف بازگشت مکرر به طرح نامطلوب.

سؤالات متداول

sys.query_store_runtime_stats دقیقاً چه مسئله‌ای را حل می‌کند؟

این نما تعداد اجرا، زمان، CPU، خواندن‌های منطقی و فیزیکی، حافظه، تعداد ردیف و شاخص‌های حداقل، حداکثر و میانگین را در هر بازه نگهداری می‌کند. و برای تبدیل داده‌های داخلی Query Store به گزارش قابل تحلیل استفاده می‌شود.

برای شروع کار با sys.query_store_runtime_stats کدام ستون‌ها مهم‌ترند؟

ستون‌های runtime_stats_id، plan_id، runtime_stats_interval_id، execution_type_desc نقطه شروع مناسبی هستند؛ سپس بر اساس سناریو ستون‌های تکمیلی افزوده می‌شوند.

آیا استفاده از sys.query_store_runtime_stats برای گزارش مدیریتی مناسب است؟

بله، به شرط آنکه داده فنی خام به شاخص‌هایی مانند روند، رتبه، تغییر نسبت به بازه قبل و اقدام پیشنهادی تبدیل شود.

چطور می‌توان از داده sys.query_store_runtime_stats در پروژه سازمانی استفاده کرد؟

می‌توان یک Job جمع‌آوری، جدول Snapshot و داشبورد ساخت تا سناریوی «رتبه‌بندی پرس‌وجوها بر اساس مصرف CPU، مدت اجرا یا IO در ساعت‌های پرترافیک.» به‌صورت دوره‌ای پایش شود.

sys.query_store_runtime_stats با نماهای دیگر Query Store چه تفاوتی دارد؟

تمرکز این نما روی «آمار زمان اجرای طرح‌ها» است؛ در حالی که نماهای متن، query، plan، runtime و wait هر کدام لایه متفاوتی از زنجیره تحلیل را ارائه می‌کنند.

برای پیاده‌سازی گزارش حرفه‌ای sys.query_store_runtime_stats چه خدمتی لازم است؟

طراحی Query، مدل نگهداری Snapshot، کنترل دسترسی، ساخت داشبورد و تعریف آستانه هشدار معمولاً به تحلیل و پیاده‌سازی تخصصی SQL Server نیاز دارد.

رایج‌ترین خطا در کار با sys.query_store_runtime_stats چیست؟

واحد duration و CPU میکروثانیه است و جمع‌کردن میانگین‌ها بدون وزن‌دهی با count_executions نتیجه اشتباه می‌دهد.

مهم‌ترین نکته Performance برای sys.query_store_runtime_stats چیست؟

برای میانگین تجمیعی از SUM(avg_metric * count_executions) / SUM(count_executions) استفاده کنید.

بهترین روش نگهداری گزارش‌های مبتنی بر sys.query_store_runtime_stats چیست؟

خروجی خام را بی‌هدف کپی نکنید؛ فقط شاخص‌های موردنیاز را با زمان نمونه‌برداری، شناسه پایگاه داده و نسخه موتور در جدول تاریخچه ذخیره کنید.

sys.query_store_runtime_stats در چه نسخه‌هایی در دسترس است؟

SQL Server 2016 و نسخه‌های بعدی. پیش از استقرار اسکریپت روی چند سرور، وجود نما و ستون‌های مورد استفاده را کنترل کنید.

سؤالات مصاحبه SQL Server

1. توضیح دهید sys.query_store_runtime_stats چه داده‌ای می‌دهد و در چه مرحله‌ای از تحلیل Query Store استفاده می‌شود.
2. کلید اصلی اتصال sys.query_store_runtime_stats به نمای مکمل چیست و Join اشتباه چه اثری دارد؟
3. چگونه یک Query پرهزینه روی sys.query_store_runtime_stats را به نسخه سبک‌تر تبدیل می‌کنید؟
4. برای کنترل سازگاری نسخه sys.query_store_runtime_stats چه الگویی پیشنهاد می‌دهید؟
5. چگونه نتیجه حاصل از sys.query_store_runtime_stats را با آمار Runtime یا Waitها اعتبارسنجی می‌کنید؟

چک‌لیست نهایی

1. فعال بودن Query Store و وجود داده کنترل شده است.
2. وجود نمای sys.query_store_runtime_stats و ستون‌های مورد استفاده بررسی شده است.
3. فیلتر شناسه و بازه زمانی قبل از Joinهای سنگین اعمال شده است.
4. خروجی نمونه با متن Query، Plan یا شاخص مکمل تطبیق داده شده است.
5. نتیجه، فرضیه و اقدام پیشنهادی به‌صورت قابل ممیزی ثبت شده است.