تعریف و کاربرد اصلی

sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects برای نمایش Execution Contextها، Cursorها و اشیای وابسته به یک Cached Plan طراحی شده است. این ابزار بخشی از مجموعه Dynamic Management Objects موتور Database Engine است و معمولاً زمانی استفاده می‌شود که DBA یا Developer می‌خواهد از علائم کلی مانند CPU بالا، کندی، Blocking یا Recompile به شواهد دقیق‌تری برسد.

در عمل هیچ DMV یا DMF به‌تنهایی پاسخ کامل نمی‌دهد. بهترین تحلیل زمانی شکل می‌گیرد که اطلاعات این آبجکت با sys.dm_exec_requests، sys.dm_exec_query_stats، sys.dm_exec_cached_plans، Query Store، Wait Statistics و متن SQL کنار هم قرار گیرد. این نگاه ترکیبی از اشتباه رایج «دیدن یک Plan و صدور حکم قطعی» جلوگیری می‌کند.

کاربرد شاخص این ابزار: نمایش Execution Contextها، Cursorها و اشیای وابسته به یک Cached Plan. بنابراین قبل از اجرا مشخص کنید سؤال فنی شما چیست و دقیقاً دنبال کدام Session، Plan یا Query هستید.

Syntax، ورودی و خروجی

نحو پایه

SELECT *
FROM sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(@plan_handle);

پارامتر یا Context موردنیاز

plan_handle از نوع varbinary(64) باید به یک Plan موجود در Cache اشاره کند.

نوع خروجی

ستون‌های usecounts، memory_object_address و cacheobjtype را برمی‌گرداند و برای هر Execution Plan، CLR Plan یا Cursor وابسته یک ردیف ارائه می‌کند.

مقادیر Handle مانند plan_handle و sql_handle شناسه‌های باینری موقت هستند. آنها را به‌عنوان شناسه دائمی کسب‌وکار ذخیره نکنید. Recompile، Eviction، Restart سرویس یا تغییرات Cache می‌تواند اعتبار عملی آنها را تغییر دهد.

پیش‌نیازهای امنیتی و نکات نسخه

برای بررسی Reuse Execution Context، Cursorهای وابسته و ساختار حافظه پیرامون Plan Cache کاربرد دارد.

در بسیاری از نسخه‌ها برای مشاهده اطلاعات سراسری Server به مجوزهای خانواده VIEW SERVER STATE یا در نسخه‌های جدیدتر VIEW SERVER PERFORMANCE STATE نیاز دارید. برخی DMVهای Database-scoped نیز مجوزهای Database Performance State می‌خواهند. حساب Service یا Application را صرفاً برای راحتی مانیتورینگ عضو sysadmin نکنید؛ اصل Least Privilege را رعایت کنید.

در Azure SQL Database و Managed Instance دامنه دید Sessionها و نام Permissionها می‌تواند متفاوت باشد. اسکریپت Production باید نسخه، Edition و محیط اجرا را تشخیص دهد و در صورت نبود مجوز، خطای قابل فهم برگرداند.

مثال‌های عملی

مثال 1: وابستگی‌های یک Cached Plan

یک Plan را از Cache گرفته و اشیای وابسته را می‌خوانیم.

DECLARE @plan_handle varbinary(64);
SELECT TOP (1) @plan_handle = plan_handle
FROM sys.dm_exec_cached_plans
ORDER BY usecounts DESC;

SELECT usecounts, memory_object_address, cacheobjtype
FROM sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(@plan_handle);

نکته کاربردی: خروجی می‌تواند چند Execution Context یا Cursor وابسته را نشان دهد.

مثال 2: وابستگی Planهای پرتکرار

ابتدا چند Plan مهم را محدود و سپس وابستگی‌ها را نمایش می‌دهیم.

WITH TargetPlans AS
(
    SELECT TOP (10) plan_handle, usecounts
    FROM sys.dm_exec_cached_plans
    ORDER BY usecounts DESC
)
SELECT
    tp.usecounts AS plan_usecounts,
    d.usecounts AS dependent_usecounts,
    d.cacheobjtype
FROM TargetPlans AS tp
CROSS APPLY sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(tp.plan_handle) AS d;

نکته کاربردی: محدود کردن Planهای هدف از خروجی حجیم جلوگیری می‌کند.

مثال 3: شمارش نوع وابستگی‌ها

اشیای وابسته را بر اساس cacheobjtype خلاصه می‌کنیم.

DECLARE @plan_handle varbinary(64);
SELECT TOP (1) @plan_handle = plan_handle
FROM sys.dm_exec_cached_plans
ORDER BY size_in_bytes DESC;

SELECT cacheobjtype, COUNT(*) AS object_count
FROM sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(@plan_handle)
GROUP BY cacheobjtype;

نکته کاربردی: برای تشخیص تعداد Contextها یا Cursorهای وابسته مفید است.

مثال 4: پیدا کردن Cursorهای وابسته

فقط وابستگی‌هایی از نوع Cursor را جدا می‌کنیم.

DECLARE @plan_handle varbinary(64);
SELECT TOP (1) @plan_handle = plan_handle
FROM sys.dm_exec_cached_plans
ORDER BY usecounts DESC;

SELECT usecounts, memory_object_address, cacheobjtype
FROM sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(@plan_handle)
WHERE cacheobjtype = N'Cursor';

نکته کاربردی: وجود Cursor باید در Context برنامه بررسی شود و لزوماً مشکل نیست.

مثال 5: Plan با بیشترین تعداد وابستگی

برای چند Plan اول تعداد اشیای وابسته را محاسبه می‌کنیم.

SELECT TOP (20)
    cp.plan_handle,
    COUNT(d.memory_object_address) AS dependent_count
FROM sys.dm_exec_cached_plans AS cp
OUTER APPLY sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(cp.plan_handle) AS d
GROUP BY cp.plan_handle
ORDER BY dependent_count DESC;

نکته کاربردی: این گزارش برای یافتن Planهای دارای Contextهای متعدد مفید است.

مثال 6: نمایش آدرس‌های Memory Object

آدرس حافظه اشیای وابسته را برای تحلیل عمیق‌تر استخراج می‌کنیم.

DECLARE @plan_handle varbinary(64);
SELECT TOP (1) @plan_handle = plan_handle
FROM sys.dm_exec_cached_plans
ORDER BY size_in_bytes DESC;

SELECT memory_object_address, cacheobjtype, usecounts
FROM sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(@plan_handle)
ORDER BY cacheobjtype, usecounts DESC;

نکته کاربردی: این آدرس برای اتصال به برخی DMVهای حافظه در تحلیل پیشرفته قابل استفاده است.

مثال 7: وابستگی Plan درخواست فعال

plan_handle یک Request فعال را مستقیم به تابع می‌دهیم.

SELECT
    r.session_id,
    r.status,
    d.cacheobjtype,
    d.usecounts
FROM sys.dm_exec_requests AS r
CROSS APPLY sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(r.plan_handle) AS d
WHERE r.session_id <> @@SPID;

نکته کاربردی: این Query برای مشاهده Context وابسته به Request زنده کاربرد دارد.

مثال 8: Planهای بدون وابستگی گزارش‌شده

با OUTER APPLY موارد بدون ردیف وابسته را پیدا می‌کنیم.

SELECT TOP (50)
    cp.plan_handle,
    cp.objtype,
    cp.usecounts
FROM sys.dm_exec_cached_plans AS cp
OUTER APPLY sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(cp.plan_handle) AS d
WHERE d.memory_object_address IS NULL;

نکته کاربردی: خالی بودن وابستگی به‌تنهایی نشانه خرابی نیست.

مثال 9: مقایسه Usecount Plan و Context

Usecount اصلی و وابسته را کنار هم قرار می‌دهیم.

WITH TargetPlans AS
(
    SELECT TOP (25)
        plan_handle,
        usecounts
    FROM sys.dm_exec_cached_plans
    WHERE usecounts > 1
    ORDER BY usecounts DESC
)
SELECT
    tp.usecounts AS plan_usecounts,
    d.usecounts AS context_usecounts,
    d.cacheobjtype
FROM TargetPlans AS tp
OUTER APPLY sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(tp.plan_handle) AS d
ORDER BY tp.usecounts DESC, d.usecounts DESC;

نکته کاربردی: اختلاف شمارنده‌ها باید با ماهیت Execution Context تفسیر شود.

مثال 10: کاهش دامنه تحلیل برای Performance

فقط Planهای بزرگ با Reuse بالا را بررسی می‌کنیم.

WITH TargetPlans AS
(
    SELECT TOP (20)
        plan_handle,
        usecounts,
        size_in_bytes
    FROM sys.dm_exec_cached_plans
    WHERE usecounts >= 10
    ORDER BY size_in_bytes DESC
)
SELECT
    tp.size_in_bytes,
    tp.usecounts,
    d.cacheobjtype,
    d.usecounts AS dependent_usecounts
FROM TargetPlans AS tp
CROSS APPLY sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects(tp.plan_handle) AS d;

نکته کاربردی: فیلتر TargetPlans هزینه تحلیل Cache را کنترل می‌کند.

خطاهای رایج و روش عیب‌یابی

خالی بودن نتیجه لزوماً خطا نیست؛ ممکن است Plan وابستگی قابل گزارش نداشته باشد یا از Cache خارج شده باشد.

• Handle یا Session قدیمی را بدون کنترل وضعیت فعلی استفاده نکنید.
• خروجی NULL یا خالی را فوراً به‌عنوان خرابی SQL Server تعبیر نکنید؛ ابتدا Lifecycle داده و Permission را بررسی کنید.
• در Queryهای CROSS APPLY روی کل Plan Cache یا همه Sessionها، ابتدا دامنه را با TOP، WHERE و معیارهای Performance محدود کنید.
• برای مقایسه دو Snapshot، زمان جمع‌آوری و Context بار سیستم را ثبت کنید تا تغییرات طبیعی با Regression اشتباه نشود.
• پاک‌سازی Plan Cache، Restart سرویس یا تغییر SET Option را فقط برای «دیدن نتیجه» انجام ندهید؛ این اقدامات می‌توانند اثر سراسری داشته باشند.

ملاحظات Performance و بهینه‌سازی

بهتر است فقط روی Planهای منتخب اجرا شود. بررسی تمام Plan Cache و تمام وابستگی‌ها در سرورهای بزرگ می‌تواند خروجی زیادی بسازد.

برای ابزارهای مانیتورینگ سازمانی یک الگوی دو مرحله‌ای مناسب است: مرحله اول Query سبک برای پیدا کردن کاندیداها و مرحله دوم جمع‌آوری جزئیات فقط برای همان کاندیداها. این روش هم سربار را پایین می‌آورد و هم داده قابل استفاده‌تری تولید می‌کند.

اگر خروجی شامل XML یا متن بسیار بزرگ است، آن را در هر Poll ذخیره نکنید. می‌توان Hash، اندازه، Handle، زمان و چند متریک کلیدی را ثبت کرد و فقط در صورت عبور از آستانه یا وقوع Incident جزئیات کامل را گرفت. این رویکرد برای داشبوردهای داخلی و سامانه‌های Alerting بسیار مقیاس‌پذیرتر است.

Best Practices برای محیط Production

1. مسئله را با یک معیار قابل اندازه‌گیری تعریف کنید؛ مانند CPU، Duration، Logical Reads، Blocking یا Plan Regression.
2. ابتدا Session یا Query هدف را با یک DMV سبک شناسایی کنید.
3. سپس sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects را فقط برای همان هدف اجرا کنید و خروجی را همراه Timestamp ذخیره کنید.
4. متن SQL، Database Context، SET Options و پارامترهای مؤثر را تا حد امکان کنار شواهد نگه دارید.
5. قبل از تغییر Index، Hint یا Configuration، فرضیه را در محیط Test با داده نزدیک به Production آزمایش کنید.
6. اسکریپت عیب‌یابی را Version Control کنید تا تغییرات و نتایج قابل بازبینی باشند.

در پروژه‌های بزرگ بهتر است این Queryها به‌صورت Runbook استاندارد تهیه شوند. آموزش تیم عملیات و مستندسازی اینکه هر خروجی چه معنایی دارد، ارزش بیشتری از داشتن مجموعه‌ای از اسکریپت‌های پراکنده و بدون Context ایجاد می‌کند.

کاربرد واقعی در سناریوهای سازمانی

فرض کنید سامانه فروش در ساعات اوج با افزایش ناگهانی زمان پاسخ مواجه شده است. به‌جای Restart یا پاک‌سازی Cache، ابتدا Queryهای فعال و پرهزینه شناسایی می‌شوند، سپس از sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects برای نمایش Execution Contextها، Cursorها و اشیای وابسته به یک Cached Plan استفاده می‌شود. داده حاصل با Wait Type، Blocking، Query Store و شاخص‌های CPU و I/O تطبیق داده می‌شود.

در یک سناریوی دیگر ممکن است دو Application با Connection Setting متفاوت یک SQL مشابه را اجرا کنند و Planهای متفاوت بسازند. ابزارهای Execution-related به DBA کمک می‌کنند تفاوت Context، Plan و متن را مستند کند و به جای حدس، علت قابل اثبات ارائه دهد.

برای تیم‌های DevOps نیز می‌توان Snapshotهای محدود و زمان‌دار ساخت و هنگام Alert فقط داده‌های ضروری را ثبت کرد. این الگو برای Postmortem بسیار ارزشمند است؛ زیرا چند ساعت بعد از Incident ممکن است Plan از Cache خارج شده یا Session پایان یافته باشد.

سؤالات متداول

sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟

sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects برای نمایش Execution Contextها، Cursorها و اشیای وابسته به یک Cached Plan استفاده می‌شود. ارزش اصلی آن زمانی مشخص می‌شود که اطلاعات خام Plan Cache یا Session را با Context مناسب مانند متن SQL، آمار اجرا و وضعیت Request ترکیب کنید. در آموزش‌های حرفه‌ای SQL Server این تابع معمولاً بخشی از یک زنجیره عیب‌یابی است، نه یک Query مستقل.

از کجا ورودی یا Context مناسب برای sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects را پیدا کنیم؟

plan_handle از نوع varbinary(64) باید به یک Plan موجود در Cache اشاره کند. در عمل بهتر است ورودی را از DMVهای همان لحظه یا Plan Cache به‌صورت پویا استخراج کنید تا Handleهای قدیمی، Session اشتباه یا داده‌های نامعتبر وارد تحلیل نشوند.

آیا استفاده از sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects برای پروژه‌های سازمانی ارزش دارد؟

بله، مخصوصاً در سامانه‌هایی که کندی Query، Blocking، مصرف CPU یا رفتار Plan Cache باید سریع ریشه‌یابی شود. تیم DBA می‌تواند خروجی را در Runbookها و ابزارهای مانیتورینگ داخلی قرار دهد و در پروژه‌های بهینه‌سازی SQL Server از آن برای مستندسازی شواهد فنی استفاده کند.

در چه شرایطی مشاوره تخصصی برای تحلیل خروجی sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects مفید است؟

وقتی خروجی با Queryهای پیچیده، Parallelism، Parameter Sensitivity، Plan Cache Bloat یا Incidentهای Production گره می‌خورد، تفسیر صرف یک ستون کافی نیست. مشاوره SQL Server کمک می‌کند داده این ابزار با Wait Stats، Query Store، Indexها و الگوی بار واقعی کنار هم قرار گیرد.

تفاوت sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects با نگاه کردن ساده به Activity Monitor چیست؟

Activity Monitor یک نمای عمومی و رابط گرافیکی ارائه می‌کند، اما sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects داده فنی دقیق‌تری برای Queryهای اسکریپتی و اتوماسیون فراهم می‌کند. برای تحلیل قابل تکرار، Queryهای DMV معمولاً شفاف‌تر، قابل ذخیره‌تر و مناسب‌تر برای مقایسه هستند.

چطور یک اسکریپت آماده مبتنی بر sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects را در محیط واقعی اجرا کنیم؟

ابتدا Permission لازم را بررسی کنید، سپس Query را در محیط آزمایشی یا با فیلتر محدود اجرا کنید و بعد Session، Database یا Planهای هدف را انتخاب کنید. در سرویس‌های حساس بهتر است اسکریپت مانیتورینگ با TOP، شرط زمان و ثبت حداقلی خروجی ساخته شود.

رایج‌ترین خطا هنگام کار با sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects چیست؟

خالی بودن نتیجه لزوماً خطا نیست؛ ممکن است Plan وابستگی قابل گزارش نداشته باشد یا از Cache خارج شده باشد. خطای رایج دیگر این است که یک Snapshot را به‌عنوان حقیقت دائمی در نظر بگیریم؛ Plan Cache و وضعیت Session پویا هستند و ممکن است چند ثانیه بعد تغییر کنند.

آیا sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects می‌تواند روی Performance اثر بگذارد؟

بهتر است فقط روی Planهای منتخب اجرا شود. بررسی تمام Plan Cache و تمام وابستگی‌ها در سرورهای بزرگ می‌تواند خروجی زیادی بسازد. اصل مهم این است که Diagnostic Query هم باید خودش بهینه باشد؛ خواندن بی‌قید حجم زیادی XML، متن یا ردیف‌های Profiling می‌تواند در زمان Incident فشار اضافی ایجاد کند.

Best Practice استفاده از sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects چیست؟

بهترین روش، شروع از یک سؤال مشخص است: کدام Session، Query یا Plan مشکل دارد؟ سپس کمترین داده لازم را جمع کنید، Timestamp و Context را ثبت کنید، خروجی را با معیارهای دیگر تطبیق دهید و از پاک‌سازی Cache یا تغییر تنظیمات بدون شواهد کافی خودداری کنید.

sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects با کدام نسخه‌های SQL Server سازگار است؟

برای بررسی Reuse Execution Context، Cursorهای وابسته و ساختار حافظه پیرامون Plan Cache کاربرد دارد. همیشه مستندات نسخه دقیق SQL Server و سطح Permission را بررسی کنید، زیرا نام Permissionها و برخی جزئیات Profiling یا دسترسی DMVها بین نسخه‌ها و سرویس‌های ابری تفاوت دارد.

سؤالات مصاحبه SQL Server

در مصاحبه چگونه کاربرد sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects را توضیح می‌دهید؟

می‌گویم این ابزار برای نمایش Execution Contextها، Cursorها و اشیای وابسته به یک Cached Plan است و سپس توضیح می‌دهم چگونه آن را با DMVهای مرتبط ترکیب می‌کنم تا از یک شناسه خام به شواهد قابل اقدام برسم.

اگر خروجی sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects خالی یا NULL باشد چه می‌کنید؟

ابتدا اعتبار Handle یا Session، وجود Query در حال اجرا، وضعیت Plan Cache، Permission و محدودیت نسخه را بررسی می‌کنم؛ سپس از یک منبع جایگزین مانند Query Store، Actual Plan یا Extended Events استفاده می‌کنم.

چطور از سربار مانیتورینگ با sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects جلوگیری می‌کنید؟

با فیلتر دقیق، TOP، انتخاب بازه زمانی کوتاه، جلوگیری از Polling بی‌وقفه و جمع‌آوری فقط ستون‌های ضروری. در Production هر Diagnostic Query باید با همان دقت Queryهای کسب‌وکار طراحی شود.

چه داده‌هایی را همراه خروجی sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects ذخیره می‌کنید؟

زمان جمع‌آوری، نام Instance و Database، session_id یا plan_handle مرتبط، متن Query، معیارهای CPU و I/O، Wait Type و توضیح Incident را ذخیره می‌کنم تا تحلیل بعداً قابل بازسازی باشد.

چرا یک Plan یا Snapshot به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری کافی نیست؟

زیرا رفتار SQL Server به پارامترها، حجم داده، Statistics، Concurrency، Memory Grant، Waitها و لحظه اجرای Query وابسته است. شواهد باید از چند منبع مستقل کنار هم قرار گیرند.

چک‌لیست نهایی

• نسخه SQL Server و Permission لازم را مشخص کرده‌ام.
• Session، Query یا Plan هدف را قبل از جمع‌آوری جزئیات محدود کرده‌ام.
• خروجی را همراه زمان، Database Context و متن SQL ثبت کرده‌ام.
• نتیجه را با حداقل یک منبع دیگر مانند Query Store، Wait Stats یا Actual Plan تطبیق داده‌ام.
• هیچ اقدام پرریسک مانند Clear Cache را بدون دلیل و برنامه Rollback انجام نداده‌ام.
• اسکریپت را طوری نوشته‌ام که در صورت نبود داده یا Permission، رفتار قابل پیش‌بینی داشته باشد.

جمع‌بندی

sys.dm_exec_cached_plan_dependent_objects یک ابزار تخصصی برای نمایش Execution Contextها، Cursorها و اشیای وابسته به یک Cached Plan است. ارزش واقعی آن در ترکیب با Context و متریک‌های دیگر نمایان می‌شود. با فیلتر هدفمند، ثبت Timestamp، رعایت Permission و تحلیل چندمنبعی می‌توان از آن برای Troubleshooting سریع و مستند در محیط‌های جدی SQL Server استفاده کرد.

برای دیدن ارتباط این ابزار با سایر توابع، مقاله مادر توابع Execution Plan در SQL Server را مطالعه کنید.