زمان پیشنهادی: ۱ هفته ```

قبل از شروع کوئری‌نویسی باید بدانید داده‌ها چگونه سازمان‌دهی می‌شوند. پایگاه داده رابطه‌ای اطلاعات را در قالب جدول‌هایی نگهداری می‌کند که میان آن‌ها ارتباط منطقی وجود دارد. هر جدول معمولاً نماینده یک موجودیت واقعی مانند مشتری، محصول، سفارش یا پرداخت است.

سرفصل‌های اصلی این مرحله

• تفاوت داده، اطلاعات، پایگاه داده و سیستم مدیریت پایگاه داده
• آشنایی با مفهوم پایگاه داده رابطه‌ای
• شناخت جدول، سطر، ستون و رکورد
• مفهوم موجودیت و ویژگی
• کلید اصلی و کلید خارجی
• ارتباط یک‌به‌یک، یک‌به‌چند و چندبه‌چند
• مفهوم Schema در SQL Server

مثال قابل لمس

در یک فروشگاه اینترنتی، مشتری یک موجودیت است و مشخصاتی مانند نام، شماره موبایل و تاریخ ثبت‌نام ویژگی‌های آن هستند. سفارش نیز موجودیت دیگری است. چون هر مشتری می‌تواند چند سفارش داشته باشد، میان جدول مشتریان و سفارش‌ها یک ارتباط یک‌به‌چند برقرار می‌شود.

```

زمان پیشنهادی: ۲ هفته ```

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های برنامه‌نویس حرفه‌ای و مبتدی در شیوه طراحی دیتابیس مشخص می‌شود. دیتابیس ضعیف حتی با بهترین کوئری‌ها نیز در آینده دچار پیچیدگی، تکرار داده و خطاهای منطقی خواهد شد.

تحلیل نیازمندی‌ها

طراحی دیتابیس نباید با ساخت سریع جدول‌ها شروع شود. ابتدا باید فرایندهای واقعی سیستم را بررسی کنید. در پروژه فروشگاهی، پرسش‌های زیر باید پیش از ساخت جداول پاسخ داده شوند:

1. هر مشتری چند آدرس می‌تواند داشته باشد؟
2. هر سفارش شامل چند محصول است؟
3. آیا قیمت محصول پس از ثبت سفارش قابل تغییر است؟
4. تاریخچه وضعیت سفارش باید ذخیره شود یا فقط آخرین وضعیت کافی است؟
5. آیا یک سفارش می‌تواند چند پرداخت داشته باشد؟

طراحی ERD

نمودار ارتباط موجودیت‌ها یا Entity Relationship Diagram ساختار جداول و ارتباط میان آن‌ها را پیش از پیاده‌سازی نشان می‌دهد. موجودیت‌های اصلی پروژه فروشگاهی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• Customers
• CustomerAddresses
• Categories
• Products
• Orders
• OrderItems
• Payments

نرمال‌سازی دیتابیس

نرمال‌سازی فرایندی برای کاهش تکرار داده و جلوگیری از مشکلات درج، ویرایش و حذف است. در این مسیر باید حداقل سه سطح اول نرمال‌سازی را یاد بگیرید:

• فرم نرمال اول یا 1NF: هر ستون باید مقدار اتمی داشته باشد.
• فرم نرمال دوم یا 2NF: ستون‌ها باید به کل کلید وابسته باشند.
• فرم نرمال سوم یا 3NF: وابستگی غیرمستقیم میان ستون‌های غیرکلیدی حذف شود.

```

زمان پیشنهادی: ۱ هفته ```

پس از طراحی منطقی، نوبت به پیاده‌سازی ساختار دیتابیس در SQL Server می‌رسد. در این مرحله با دستورات ایجاد دیتابیس، Schema، جدول، کلید و محدودیت‌ها آشنا می‌شوید.

ایجاد دیتابیس

```

CREATE DATABASE ShopDb; GO  USE ShopDb; GO

```

ایجاد Schema

```

CREATE SCHEMA Sales; GO  CREATE SCHEMA Catalog; GO

```

استفاده از Schema باعث می‌شود جداول و سایر آبجکت‌های دیتابیس بر اساس حوزه کاری دسته‌بندی شوند. برای نمونه، جداول مشتری و سفارش می‌توانند در Schema فروش و جداول محصول و دسته‌بندی در Schema کاتالوگ قرار گیرند.

انتخاب نوع داده مناسب

• برای شناسه‌های عددی معمولاً از INT یا BIGINT استفاده کنید.
• برای متن فارسی از NVARCHAR استفاده کنید.
• برای مبلغ و قیمت از DECIMAL استفاده کنید، نه FLOAT.
• برای تاریخ و زمان معمولاً DATETIME2 انتخاب مناسب‌تری است.
• برای مقادیر بله یا خیر از BIT استفاده کنید.

ایجاد جدول مشتریان

```

CREATE TABLE Sales.Customers (     CustomerId INT IDENTITY(1,1) NOT NULL,     FirstName NVARCHAR(50) NOT NULL,     LastName NVARCHAR(50) NOT NULL,     Mobile NVARCHAR(15) NOT NULL,     BirthDate DATE NULL,     IsActive BIT NOT NULL         CONSTRAINT DF_Customers_IsActive DEFAULT 1,     CreatedAt DATETIME2 NOT NULL         CONSTRAINT DF_Customers_CreatedAt DEFAULT SYSDATETIME(),      CONSTRAINT PK_Customers         PRIMARY KEY (CustomerId),      CONSTRAINT UQ_Customers_Mobile         UNIQUE (Mobile) );

```

محدودیت‌های مهم

• PRIMARY KEY برای شناسایی یکتای هر رکورد
• FOREIGN KEY برای تعریف ارتباط میان جداول
• UNIQUE برای جلوگیری از ثبت مقدار تکراری
• NOT NULL برای اجباری کردن مقدار ستون
• DEFAULT برای تعیین مقدار پیش‌فرض
• CHECK برای کنترل اعتبار داده

```

زمان پیشنهادی: ۲ هفته ```

در این مرحله یاد می‌گیرید اطلاعات را از جداول بخوانید، فیلتر کنید، مرتب کنید و تغییر دهید. تسلط کامل بر همین دستورات ساده، پایه تمام گزارش‌ها و عملیات پیچیده‌تر است.

دستور SELECT

```

SELECT     CustomerId,     FirstName,     LastName,     Mobile FROM Sales.Customers;

```

فیلتر کردن با WHERE

```

SELECT * FROM Sales.Customers WHERE IsActive = 1   AND Mobile LIKE N'0912%';

```

مرتب‌سازی و محدود کردن نتیجه

```

SELECT TOP (10) * FROM Sales.Orders ORDER BY OrderDate DESC;

```

دستورات تغییر داده

```

INSERT INTO Sales.Customers (     FirstName,     LastName,     Mobile ) VALUES (     N'علی',     N'احمدی',     N'09121234567' );

UPDATE Sales.Customers SET IsActive = 0 WHERE CustomerId = 10;

DELETE FROM Sales.Customers WHERE CustomerId = 10;

```

توابع مهم مقدماتی

• توابع متنی مانند LEN، SUBSTRING، REPLACE و CONCAT
• توابع تاریخ مانند DATEADD، DATEDIFF و EOMONTH
• توابع تبدیل مانند CAST، CONVERT و TRY_CONVERT
• توابع مدیریت NULL مانند ISNULL و COALESCE
• عبارت شرطی CASE

```

زمان پیشنهادی: ۳ هفته ```

بخش زیادی از قدرت دیتابیس رابطه‌ای در ترکیب اطلاعات چند جدول نهفته است. در این مرحله باید بتوانید گزارش‌های واقعی را با استفاده از JOIN، GROUP BY، Subquery و CTE تولید کنید.

انواع JOIN

• INNER JOIN برای نمایش رکوردهای دارای ارتباط
• LEFT JOIN برای نمایش تمام رکوردهای جدول سمت چپ
• RIGHT JOIN برای نمایش تمام رکوردهای جدول سمت راست
• FULL OUTER JOIN برای نمایش تمام رکوردهای دو طرف
• CROSS JOIN برای ایجاد ترکیب دکارتی
• SELF JOIN برای ارتباط یک جدول با خودش

نمایش سفارش‌ها همراه با اطلاعات مشتری

```

SELECT     o.OrderId,     o.OrderDate,     o.TotalAmount,     c.FirstName,     c.LastName FROM Sales.Orders AS o INNER JOIN Sales.Customers AS c     ON c.CustomerId = o.CustomerId ORDER BY o.OrderDate DESC;

```

گزارش مجموع خرید هر مشتری

```

SELECT     c.CustomerId,     CONCAT(c.FirstName, N' ', c.LastName) AS CustomerName,     COUNT(o.OrderId) AS OrderCount,     SUM(o.TotalAmount) AS TotalPurchase FROM Sales.Customers AS c LEFT JOIN Sales.Orders AS o     ON o.CustomerId = c.CustomerId GROUP BY     c.CustomerId,     c.FirstName,     c.LastName ORDER BY TotalPurchase DESC;

```

توابع تجمیعی

• COUNT برای شمارش رکوردها
• SUM برای محاسبه مجموع
• AVG برای محاسبه میانگین
• MIN برای کمترین مقدار
• MAX برای بیشترین مقدار

Subquery و EXISTS

```

SELECT * FROM Catalog.Products WHERE UnitPrice > (     SELECT AVG(UnitPrice)     FROM Catalog.Products );

SELECT * FROM Sales.Customers AS c WHERE EXISTS (     SELECT 1     FROM Sales.Orders AS o     WHERE o.CustomerId = c.CustomerId );

```

Common Table Expression

```

WITH CustomerPurchases AS (     SELECT         CustomerId,         SUM(TotalAmount) AS TotalPurchase     FROM Sales.Orders     GROUP BY CustomerId ) SELECT * FROM CustomerPurchases WHERE TotalPurchase > 10000000;

```

View

View یک کوئری ذخیره‌شده است که می‌تواند دسترسی به گزارش‌ها را ساده‌تر کند. View داده را به‌طور مستقل نگهداری نمی‌کند و معمولاً نتیجه را از جداول اصلی تولید می‌کند.

```

CREATE OR ALTER VIEW Sales.vw_OrderSummary AS SELECT     o.OrderId,     o.OrderDate,     o.TotalAmount,     c.CustomerId,     CONCAT(c.FirstName, N' ', c.LastName) AS CustomerName FROM Sales.Orders AS o INNER JOIN Sales.Customers AS c     ON c.CustomerId = o.CustomerId; GO

زمان پیشنهادی: ۳ هفته ```

زبان Transact-SQL یا T-SQL امکانات برنامه‌نویسی SQL Server را فراهم می‌کند. در این مرحله با متغیرها، شرط‌ها، حلقه‌ها، Stored Procedure، Function، مدیریت خطا و Transaction آشنا می‌شوید.

Stored Procedure

Stored Procedure مجموعه‌ای از دستورات T-SQL است که با یک نام در دیتابیس ذخیره می‌شود. Procedure می‌تواند پارامتر دریافت کند، اطلاعات را تغییر دهد و چند مجموعه نتیجه برگرداند.

```

CREATE OR ALTER PROCEDURE Sales.usp_GetCustomerOrders     @CustomerId INT,     @FromDate DATE = NULL,     @ToDate DATE = NULL AS BEGIN     SET NOCOUNT ON;      SELECT         OrderId,         OrderDate,         Status,         TotalAmount     FROM Sales.Orders     WHERE CustomerId = @CustomerId       AND (@FromDate IS NULL OR OrderDate >= @FromDate)       AND (@ToDate IS NULL OR OrderDate < DATEADD(DAY, 1, @ToDate))     ORDER BY OrderDate DESC; END; GO

```

Function

Function برای محاسبه یا تولید یک نتیجه قابل استفاده در Query ساخته می‌شود. سه نوع مهم آن شامل Scalar Function، Inline Table-Valued Function و Multi-Statement Table-Valued Function است.

Transaction

Transaction تضمین می‌کند چند عملیات مرتبط یا همگی موفق شوند یا همگی بازگردانده شوند. برای مثال، ثبت سفارش و اقلام سفارش باید در یک تراکنش واحد انجام شود.

```

BEGIN TRY     BEGIN TRANSACTION;      INSERT INTO Sales.Orders     (         CustomerId,         Status,         TotalAmount     )     VALUES     (         10,         1,         5000000     );      DECLARE @OrderId BIGINT = SCOPE_IDENTITY();      INSERT INTO Sales.OrderItems     (         OrderId,         ProductId,         Quantity,         UnitPrice     )     VALUES     (         @OrderId,         20,         2,         2500000     );      COMMIT TRANSACTION; END TRY BEGIN CATCH     IF @@TRANCOUNT > 0         ROLLBACK TRANSACTION;      THROW; END CATCH;

```

مفاهیم مهم تراکنش

• ویژگی‌های ACID
• BEGIN TRANSACTION
• COMMIT
• ROLLBACK
• TRY...CATCH
• THROW
• @@TRANCOUNT
• XACT_STATE()

Trigger

Trigger به‌صورت خودکار پس از یا به‌جای عملیات درج، ویرایش یا حذف اجرا می‌شود. یادگیری Trigger مفید است، اما نباید تمام منطق تجاری پروژه را داخل Trigger قرار دهید؛ زیرا رفتار پنهان ایجاد می‌کند و اشکال‌زدایی سیستم را دشوارتر می‌سازد.

```

زمان پیشنهادی: ۲ هفته ```

در این مرحله وارد قابلیت‌هایی می‌شوید که برای گزارش‌های تحلیلی، رتبه‌بندی، محاسبات تجمعی، ساختارهای درختی و جست‌وجوهای پویا استفاده می‌شوند.

Window Functions

توابع پنجره‌ای بدون حذف جزئیات رکوردها، محاسباتی روی گروهی از ردیف‌ها انجام می‌دهند. این قابلیت یکی از مهم‌ترین مرزهای میان کوئری‌نویسی متوسط و پیشرفته است.

```

SELECT     OrderId,     CustomerId,     OrderDate,     ROW_NUMBER() OVER     (         PARTITION BY CustomerId         ORDER BY OrderDate     ) AS CustomerOrderNumber FROM Sales.Orders;

```

مجموع تجمعی

```

SELECT     OrderId,     OrderDate,     TotalAmount,     SUM(TotalAmount) OVER     (         ORDER BY OrderDate, OrderId     ) AS RunningTotal FROM Sales.Orders;

```

توابع مهم پنجره‌ای

• ROW_NUMBER
• RANK
• DENSE_RANK
• NTILE
• LAG
• LEAD
• FIRST_VALUE
• LAST_VALUE

Dynamic SQL

Dynamic SQL زمانی استفاده می‌شود که ساختار Query در زمان اجرا تعیین شود. برای جلوگیری از SQL Injection و بهبود استفاده از Execution Plan، بهتر است از sp_executesql و پارامترها استفاده شود.

```

DECLARE @Sql NVARCHAR(MAX);  SET @Sql = N'     SELECT *     FROM Sales.Orders     WHERE CustomerId = @CustomerId; ';  EXEC sys.sp_executesql     @Sql,     N'@CustomerId INT',     @CustomerId = 10;

```

سایر سرفصل‌های پیشرفته

• PIVOT و UNPIVOT
• Recursive CTE برای ساختارهای درختی
• CROSS APPLY و OUTER APPLY
• صفحه‌بندی با OFFSET و FETCH
• کار با JSON و XML
• Table-Valued Parameter
• Computed Column
• Sequence

```

زمان پیشنهادی: ۲ هفته ```

هدف این بخش مدیریت سرور نیست. شما باید یاد بگیرید چرا یک Query کند شده است، چه Indexی به آن کمک می‌کند و چگونه Query را طوری بازنویسی کنید که SQL Server بتواند از ساختارهای موجود به‌درستی استفاده کند.

انواع Index مهم

• Clustered Index
• Nonclustered Index
• Composite Index
• Unique Index
• Filtered Index
• Included Columns

```

CREATE NONCLUSTERED INDEX IX_Orders_CustomerId_OrderDate ON Sales.Orders (     CustomerId,     OrderDate DESC ) INCLUDE (     Status,     TotalAmount );

```

Execution Plan

Execution Plan نشان می‌دهد SQL Server برای اجرای Query چه مراحلی را انتخاب کرده است. در سطح توسعه‌دهنده باید بتوانید عملیات مهم زیر را تشخیص دهید:

• Index Seek
• Index Scan
• Table Scan
• Key Lookup
• Sort
• Nested Loops
• Hash Match
• Merge Join

SARGability

Query باید به شکلی نوشته شود که موتور SQL Server بتواند از Index استفاده کند. استفاده از تابع روی ستون فیلترشونده می‌تواند باعث از دست رفتن Index Seek شود.

نمونه نامناسب

```

SELECT * FROM Sales.Orders WHERE YEAR(OrderDate) = 2026;

```

نمونه مناسب‌تر

```

SELECT * FROM Sales.Orders WHERE OrderDate >= '2026-01-01'   AND OrderDate <  '2027-01-01';

```

اصول اولیه بهینه‌سازی

1. فقط ستون‌های موردنیاز را انتخاب کنید و از SELECT * بی‌دلیل استفاده نکنید.
2. برای هر ستون به‌صورت خودکار Index نسازید.
3. تبدیل ضمنی نوع داده را شناسایی و حذف کنید.
4. شرط‌های جست‌وجو را SARGable بنویسید.
5. تفاوت تعداد ردیف تخمینی و واقعی را در Execution Plan بررسی کنید ```

برای آموزش لطفا تماس حاصل فرمائید 09131253620 ارادتمند شما