پيشگفتار 5
عوامل مؤثر بر آستانه اقتصادي شدن مواد معدني 8
ردهبندي تجاري 14
ردهبندي کانسارها توسط ليندگرن (1913، Lindgren) 26
کليات 30
خاستگاه سنگها و کانيهاي گرانبها 30
خاستگاه ماگهايي: 31
ماگهاي بازيک (اسيدي) و اکترابازيک 31
خاستگاه رسوبي 33
چرخه سنگ و شناخت زمينشناختي 34
تقسيمبندي سنگها 34
شناسايي کانيها 36
فصل دوم 42
طبقهبندي کانيها 42
1- کانيهاي ماگهايي 42
2- سيليکاتها 42
اقسام سيليکاتها 43
آمفيبولها 44
ب) سيليکاتهاي روشن: 44
2- کانيهاي رسوبي 47
3- کانيهاي رسي 47
ويژگيهاي توصيفي و زمينشناسي انواع گوهرها و محل پيدايش آنها در ايران 51
5-1-1-1 تاريخچه 53
5-1-1-2 منابع 53
5-1-2-1 تاريخچه 57
5-1-2-2 منابع 58
5-2-1 تاريخچه الماس 61
5-2-2 منابع 63
5-3-2 منابع 70
5-3-4 پريدوتهاي مصنوعي 71
5-4 تورمالين 71
5-5 توپاز 77
5-5-1 خاستگاه زمينشناسي توپاز 77
5-5-2 خواص کانيشناسي و اپتيکي توپاز 78
5-5-4 پراکندگي جغرافيايي توپاز 82
5-5-5 تشخيص توپاز 83
5-5-7 نگهداري توپاز 84
5-6-2 منابع 88
5-6-4 زمرد مصنوعي 90
5-6-5 ويژگيهاي زمرد 92
ويژگيهاي فيزيکي زمرد: 92
5-7 زيرکن 93
5-7-1 چگونگي و مکان پيدايش 94
ويژگيهاي فيزيکي زيرکن : 96
5-8 گروه سرپانتين 96
5-8-1 تاريخچه 98
5-8-2 منابع 98
5-8-3 ترميم سرپانتينها 99
5-10 فلوريت 100
5-10-1 انواع مختلف فلوريت 102
5-10-3 زمينشناسي و کانيسازي در محدوده لعل کان 104
5-11-1 فيروزه در ايران 109
5-12 کهربا 120
5-13 بلورهاي گروه سيليس 122
● گونههاي کلسدوني 124
5-13-3 سنگهاي قيمتي گروه سيليس در ايران 126
5-14-2 منابع 133
5-14-4 گارنتهاي مصنوعي 134
5-15 لاپيس لازولي (لاجورد) 136
5-13-3 ترميم لاپيس لازولي 139
5-15-4 لاپيس لازولي مصنوعي 140
5-15-5 لاجورد در ايران باستان 141
5-15-6 معادن لاجورد 143
5-16 لعل 145
5-16-3 ترميم لعلها 147
5-16-4 لعلهاي مصنوعي 147
5-16-5 گوهرهاي مشابه با لعل 148
5-16-7 گونههاي لعل در ايران قديم 150
5-16-8 مشخصههاي لعل در فرهنگ ايرانيان 150
5-16-9 معادن لعل 152
5-17 مرواريد 154
5-17-1 مراکز صيد مرواريد 156
5-17-3 مرواريدهاي مشهور جهان 163
5-17-6 چگونگي تشکيل مرواريد 167
5-17-8 گوناگوني و نقائص در شکل مرواريد 171
5-17-10 تثبيت شيوه کنوني پرورش مرواريد 173
پيشگفتار
مواد معدني، زير بناي اقصاد و صنعت هر جامعه را تشکيل ميدهند. بشر از همان آغاز آفرينش خود و در طول تاريخ، بر حسب نيازمنديها و شناخت، از مواد معدني استفاده کرده است. اکنون نيز انسان، از تمامي مواد معدني به حالتها و شيوههاي گوناگون، بهره برداري مينمايد.
به ديگر سخن، همين مواد معدني هستند که پايه و اساس تمدن را تشکيل ميدهند. زمينههاي کاربردي و مصرفي مواد معدني را ميتوان به اختصار و بدين گونه برشمرد.
مصالح ساختماني، همچون آجر، اهک، آهن، سيمان، گچ، شن وماسه، کاشي، شيشه، رنگها، لوله وشيرآلات، در زمينه کشاورزي ميتوان از گودهاي شيميايي، ماشينهاي کشاورزي و سموم دفع آفتها، مثال آورد.
در کار جاده سازي موادي نظير: شن وماسه، سنگها، قير، سيمان، آرماتور و ماشينهاي راه سازي کاربرد دارند. در زمينه صنايع سبک و سنگين، موادي از گونة: انواع فلزات و آلياژهاي آنها، انرژيزاها يا انواع ترکيبات هيدروکربور، ديرکدازها، مواد ساينده و کانيهاي فلزي اهميت دارند.
موادي همانند: گرافيت، گچ و مواد پر کنندة کاغذ در تهية لوازم آموزشي بکار ميروند و سرانجام در صنايع شيميايي و الکترونيک است که اهميت سترک مواد کاني و مصرفي را بهتر ميتوان دريافت.
از آنجا که جمعيت انسانها، روي در فزوني دارد، ميزان مصرف مواد معدني هم پيوسته افزايش مييابد و اين افزايندگي در مصرف کانيها، به ويژه در دو دهة پيشين بسي چشمگير بوده است.
هم اينک دامنه پژوهشهاي بشر از گستره زمين فرا رفته و به فضاي کيهاني اوج گرفته است. پيرامون ويژگيهاي برخي مواد معدني و آلياژها در زمينههاي ساختاري سفينههاي فضايي و انواع ماهوارههاي پژوهشي، بررسيهاي شگرف به انجام رسيده است.
زمينشناسي اقتصادي، پايه و شالوده اکتشافهاي معدني و کاربرد مواد حاصل از آن را تشکيل ميدهد. شادمانه بايد گفت که اندوختگي مواد معدني در کشور ما کمنظير است.
از اين روي، بايسته ان است که با برنامههاي مناسب و کوششهاي پيگير، بر آن باشيم تا در آيندهاي هر چه زودرس، تمامي مواد کانسارهاي مورد نياز کشور را از همين دفينههاي پربها تهيه نماييم و با گسترش صنايع معدني و صدور فراوردههاي آن، ارزهاي مورد نياز کشور را به ميزان عمدهاي تأمين کنيم.
از آغاز آفرينش، انسان همواره از مواد پوسته زمين در جهت رفع نيازمنديهاي زندگي و دسترسي به رفاه بيشتر استفاده کرده است. سنگها و کانيهاي غير فلزي اولين موادي هستند که انسان اوليه انها را به کار برده است.
آثار بدست آمده از کاوشهاي باستان شناختي حاکي از آن است که انسانهاي اوليه از فلينت، چرت و ديگر سنگهاي سخت براي ساختن اسلحه و کندن غارها استفاده نمودهاند و همچنين خاک رس و سنگ را براي ساختن ظروف گلي و اهرام شگفتانگيز مورد استفاده قرار دادهاند.
بر اساس مطالعات باستان شناختي، در جاري هزارههاي هخفتم تا دهم قبل از ميلاد مسيح، انسان اوليه ده الي پانزده سنگ و کاني غير فلزي را ميشناخته است. حتي تعدادي از اين مواد را براي طراحي و نقاشي مورد استفاده قرار داده است. طلا نخستين فلزي بوده است که انسان به صورت خالص از رودخانهها جمعآوري نموده و مس اولين فلز شناختهاي است که حود بيست هزار سال قبل از ميلاد توسط انسان ذوب و مورد استفاده قرار گرفته است. آثار بدست آمده از کاوشهاي باستان شناختي در اروپا و شمال افريقا نشان ميدهد که در مصر، حدود دوازده هزار سال قبل از ميلاد و در اروپا حدود چهار هزار قبل ز ميلاد، از مس استفاده ميکردهاند.
بر طبق نوشتههاي هرودوت، يونانيان در سلاهاي 420 تا 384 قبل از ميلاد از رگههاي کوارتز براي کشف ذخاير طلا استفاده نمودهاند.
ابوعلي سينا، فيلسوف و دانشمند ايراني (1037-980 ميلادي) اولين کسي به شمار ميرود که مواد معدني را نقسيمبندي نموده است. اين ردهبندي شامل سنگها، فلزات، سولفورها، نمکها و ترکيبات ديگر ميباشد...